İLETİŞİM KAVŞAĞININ İŞARET LEVHALARI:
İLGİ KALIPLARIMIZ

‘’Okunacak en büyük kitap insandır’’
                                                                       (Hacı Bektaş-ı Veli)

     Aynı şeylere ilgi duyan insanların bir müddet sonra da birbirlerine karşı ilgi duymaları kaçınılmazdır. Duruma birde tersinden baktığımızda karşımıza şu klasikleşmiş söz çıkar: 
“Birbirleriyle en iyi anlaşan insanlar, en çok ortak noktaları bulunan insanlardır.”

     İnsan oğlunun ilgi duyduğu şeylerin çeşidini hesaplamamız hemen hemen imkansızdır; sayısız şeylere ilgi duyarız. Ancak bu çeşitleri biraz rafine edip, biraz da sistematize olmalarını istediğimizde farkında olmadan 5 çeşit kıstas kullandığımız ortaya çıkar. Yani insanoğlu, her hangi bir durum karşısında bir sonuca varmak için beş kıstastan birini öncelikli olarak  kullanır; sonra ikincisi ve belkide üçüncüsü gelir. Bir durumu; 
1. İnsanlar, 2. Nesneler, 3. Olaylar, 4. Yer ve Mekan, 5. Bilgi noktalarından birini başa alarak değerlendirmeye tabi tutarız. Diyelimki bir arkadaş gurubu tatile gittiler ve döndüklerinde konakladıkları oteli değerlendiriyorlar; biri gayet memnun ve heyecanla anlatıyor: “Otel personeli oldukca centilmen insanlardı, bir dediğimizi iki etmediler; ayrıca müşterilerden de bir çok beyefendi insanla karşılaştım.” Bir diğeri şöyle anlatabilir. “Harika bir otel di, dışı bakır kaplama, iç döşemesinin büyük kısmında orjinal meşe kullanılmış. Ayrıca yemekleri de çok güzeldi.” Eğer guruptan sessiz kalan biri varsa, mutlaka otelde onun ilgi kalıbına denk düşen bir eksiklik aramamız gerekir. Eğer bu üçüncü şahıs durumları olaylar üzerinden değerlendiren biriyse , ne otel personelinin centilmenliği, nede eşyaların ve yemeklerin kalitesi onun için pek önem arzetmeyecek veya “iyiydi” demek için kafi gelmiyecektir. İlk konuşan insanın temel ilgi kalıbının insan olduğunu farketmeniz lazım, söze “otel personeli” diye başlamıştı. Ikinci şahıs ise “bakır kablama” ve “orjinal meşe döşeme” yle konuya girdiğine göre durumları Nesneler üzerinden değerlendiriyor demektir. Suskun kalan kişi eğer elinde kitap veya sehir rehberi bulundurmuyorsa o zaman Olay Kalıbına mensup birisidir ve büyük ihtimal otel de hareket içeren etkinlikler ya yoktur, yada tatmin edici değildir. Elinde kitap taşıyan birisi zaten böylesi yerlere ancak ailesinin baskısıyla gider ve biran önce fırsat çıksında oturup kitabımı okuyayım diye bekler.

     Türkçeye Beyin Dili Programlaması olarak çevrilen NLP literatüründe bunlar Metaprogramlar başlığıyla yer alırlar. 52 farklı metaprogram dan bahsedilse de bunlardan 8-10 tanesi  oldukca önemlidir. NLP kitapların da gayet kısaca geçen bu konular, kendisi felsefe doktoru ve aynı zamanda NLP Eğitimcisi olan Wyatt Woodsmall tarafından oldukca zenginleştirilerek “Davranış Kalıpları” adıyla kitaplara ve NLP eğitimlerine taşınmıştır.

     Metaprogramlar veya Davranış Kalıpları içinde  “Temel İlgi Kalıpları” olarak geçen ele aldığımız konu, ilişkilerde adeta işaret levhaları sayılabilecek öneme sahiptir. Eğitimden, aile ilşkilerine; siyasetten, çevresel ilişkilere kadar birçok alanda faydaları bilinen İlgi Kalıpları daha çok Iş Dünyasının personel seçimi bağlamında ilgisini çekmektedir. Bir metafora dönüşen “önseçim eğitimden önemlidir” sözü, Temel İlgi Kalıplarının geleceğin iş dünyasın da çok daha etkin olacağının işaretini vermektedir.

     Mesela, “çok iyi eğitim almıştır, üstelik cana yakın da birisidir” diyerek işe aldığınız bir insani düşünelim. Sonra bir tanıdık vasıtasıyla, bu kişinin çok dürüst te bir insan olduğunu öğrendiğinizde sevinciniz bir kat daha arttı; çünkü çoktandır kimseye güvenipte emanet edemediğiniz ambar müdürünü bulmuştunuz. Eğer bu kişi, durumları insanlar üzerinden değerlendiren biri ise, yani Temel İlgi Kalıbı “Insan” etiketi taşıyorsa, sizi temein ederimki kısa zaman sonra sükutu hayale uğrayacaksınız. Insan odaklı birisi etrafı nesnelerle donatılmış ve işi nesneler olan bir alanda asla başarılı olamıyacaktır. Siz ise, onun kalıbını bilmediğinizden dolayı durumu farklı değerlendireceksiniz, çalışanda kendini bir müddet sonra psikoloğun yanında bulacaktır. Marketlerde Olay Kalıplı kişilerin kasalara oturtulduğunu görünce çok üzülürüm. Kimbilir hangi zaruret onu o işe kabule zorlamıştır. Iğneli fıçıdan farksızdır o kasada oturmak o insana... Onun yeri hareket içeren işler olmalıydı. Kasaya da İnsan ve Nesne odaklı insanlar oturup, müşteriyle ilişki kurmanın ve nesnelere dokunmanın zevkini çıkarmalıydılar.

     Nakliyecilik yapıyorsanız soförlerin Olay ve Nesne odaklı olmasına dikkat etmelisiniz; hem yollarda oyalanmaz, hemde malınızı gözü gibi temiz tutarlar. İnsan odaklı biri olup, “sevdim seni” diyerek kendi kalıbınızdan birini direksiyona geçirirseniz, gecikmelere ve dökülmelere şimdiden hazır olun.

     Temel İlgi Kalıplarına genel bir bakışla şunları söyliyebiliriz. İnsanlara göre değerlendirme yapanlar daha çok politikaya ilgi duyarlar. Hatta politikada başarılı olanların çoğu insan odaklı kişilerdir.

     Nesneler grubuna girenler ticarette başarılı olurlar. Zaman zaman ticaretteki başarılarına bakıp politikaya özenirler ama, ya Yalım Erez, Cem Boyner gibi erken havlu atarlar, ya Cavit Cağlar ve Cem Uzan gibi “paraları kadar konuşurlar’, yada bir çokları gibi ikinci, üçüncü adam olmayı tercih ederler.

     İnsan ve olaylara göre durumu filitreleme yapanlar görevlerinde oldukça başarılı olurlar. Onların hükümet içindeki belirgin temsilcisi olarak Devlet Bakanı Kürşat Tüzmen’i gösterebiliriz. Onların ağızlarındaki melodi “gözüm yolda, gönlüm sende” melodisidir.

     Nasıl Bilinir?

     Kendimizin ve etrafımızdakilerin hangi kalıbı kullandıklarını bilmenin çok kısa yolları vardır; kullanılan kelimelerden yola çıkarak bunları bilmemiz mümkün olur. “kelimeler ruhumuzun gizli şifreleridir” diyor, büyük düsünür Farabi... 

“Bakalım orada neler var?”      Nesne
“Soruver orada kimler var?”     İnsan
“Yahu, orada neler oluyor?”     Olay
“Görelim, orası nasıl bir yer?”  Mekan
“Nedir bu işin hikmeti?”           yukarıdakilerin hepsi + Bilgi

     Tabi “herşey bağlama göre değişir” sözünü bizde hatırlatalım “İbn-i Rüşt ile İmam-ı Gazali arasındaki farkı konuşan da Insan ve Bilgi Kalıbını kullanır, diğer yandan İ. Tatlıses ile  Asena arasındaki ilişkiyi konuşan da... Süleymaniye Camisine bakıpda içlenen Yahya Kemal’de Yer ve Mekan Kalıbını kullanır “Bu akşam İstanbul’un bütün meyhanelerini dolaştım”diyen kişide...Durum kişilerin ilgileriyle anlam kazanır.

     Bu kalıpların bilinmesi aile ilişkileri açısında da çok önemlidir. Etkinlikler (olay) çerçevesinden dünyayı değerlendiren bir beyle, Nesneler penceresindan dünyaya bakan bir hanımın “uhulet ve suhulet” içinde ömür geçirmeleri oldukça zordur. Eğer, 2. kalıpları uyarsa durumu biraz dengelerler. Aksi takdirde bey, maça veya koşuya gitme hesapları yaparken, hanımından gelecek “sakın parayı az bırakma! alışverişe gideceğim” sözlerine hergün hazır olmalıdır.

İnsanlar üzerinden durumları görenler “Kim?”
Nesneler üzerinden görenler “Ne?”
Olaylar üzerinden dünyaya bakanlar “Nasıl?”
Yer üzerinden bakanlar “Neresi?”
Bilgi üzerinden değerlendirenler “Neden?” sorularıyla kendi şifrelerini adeta ifşa ederler. Ayrıca 2. sırada kullanılan Kalıplar da önemlidir:

İnsan-Nesne     “Kimin nesi var?”
İnsan-Olay     “Kim ne yapıyor?”
İnsan-Mekan     “Kim nerede?” gibi sözcükleriyle kendilerini belli ederler.

     İlgi Kalıplarının insanlar arasındaki kullanım oranı coğrafyaya ve kültürlere göre değişiklik göstersede Wyatt Woodsmall oranı şöyle verir:

İnsanlar – 30%
Eylem – 30%
Nesneler – 30%
Yer – 5%
Bilgi – 5%

     “Neden on veya yirmi değilde, beş Temel İlgi Kalıbı” sorusuna Woodsmall’ın cavabı hayli ilginçtir. “Temel İlgi Kalıbı konuştuğumuz dilin derinliklerine kök salmıştır. Bir gramer kitabına bakacak olursanız  “isim” sözcüğünün bir insan, yer, nesne, eylem, nitelik, kavram veya şartın adı olduğunu görürsünüz. Bunlardan nitelik, kavram ve şart sözcükleri bilgiye işaret ederler. Dolayısıyla sayacak olursak insan, yer, nesne, eylem ve bilgi. Toplam beş eder. Kısacası, Temel İlgi Kalıpları dünyada var olan isimlerin sınıflamalarıdır.”

     Woodsmall’ın “Temel İlgi Kalıpları konuştuğumuz dilin derinliklerine kök salmıştır” sözleri beni başka bir noktaya götürdü. Kur’an da, Cenab-ı Allah, insanın yaratılış estantenesini ortaya koyarken, Adem’e isimleri öğrettiğini hatırlatır. Bu noktadan çıkış yaparak belkide “Dünya’ya bakışımızın kökleri Hz. Adem’e öğretilen “isim” lere dayanmaktadır” hükmüne varabiliriz(mi?) diye düşünüyorum.

SAYFA BASI


Yazarın diğer yazıları:

İletişim Kavşağının İşaret Levhaları:İlgi Kalıpları
Ertuğrul Gazi Ve Dursun Fakıh Ve...
Kendimizle İletişim
Övgülerle sövgüler arasında
Değişimin Zihinsel Aşamaları
İletişim kanalları ve farklı davranışlar
NLP ve Biz
Kabaklı köyün ahalisi ve NLP
"Değişim mi, Gelişim mi?"


SAYFA BASI