Kurban; Aşkın Varlığa Yaklaşmak

Gerek kutsal kitaplardan gerekse arkeolojik ve antropolojik araştırmalardan öğrendiğimize göre; tarih boyunca insanlar, aşkın/müteal bir varlığı merkez alan meselelere ilgi duymuş, bu ilgisini farklı şekil ve yollarla ifade etmeye çalışmıştır.

Arkaik toplumların tapınaklarının bir bölümünde bulunan sunaklara kurbanlar sunulurdu. Aşkın/yüce bir varlığa ve doğaüstü güçlere „kurban sunma“ geleneği de bu ifade biçiminin en eskilerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilindiği gibi Adem Peygamberin çocukları arasında cereyan eden bir sorunun çözümü için kurbanla sınanmışlardı da, bu sınavı, kanlı kurban sunan Habil kazanmıştı.[1] Hz. İbrahim´in Allah tarafından İsmail´i kurban etmekle denendiği de bilinmektedir. Şu hale göre dînî kaynaklar, kurban ibadetinin, insanlık tarihi kadar eski olduğunu bize bildirmektedir.

İnsanların ruhen ve madden arınmalarına vesile olan bu ibadet şekli, inanç sistemlerine göre farklılıklar arzetmektedir. Bir inanç sistemi kansız kurban sunmayı kabul ederken başka bir inanç sistemi de kanlı kurban sunmayı kabul edebilmektedir. Meselenin özü, aşkın bir varlığa fedakarlık edebilecek durumda olduğunuzu şu veya bu şekilde kanıtlamaktır.

Günümüzde özellikle de İslam inancı bağlamında kurbanın niceliğinden çok niteliği tartışılmaktadır. Başka bir ifadeyle daha çok hangi hayvanlardan kurban olur? Hangilerinden olmaz? Tavuktan kurban olur mu kabilinden ortaya atılan görüş ve düşünceler öne çıkmaktadır ya da çıkarılmaktadır. Burada İslam inancı açısından kurbanın hem kesenin asgari fedakarlık gösterip gösteremediği hem de kestiğinde muhtaç insanların, hiç olmazsa yılda 4 gün de olsa bundan istifade ettirilmesi önemlidir. Gerçekte kurban kesiminde gönül hoşluğu da[2] (isteyerek) oldukça önemlidir. Tabii ki burada kurban kesmemek için çareler arayanlara da bir diyeceğimiz yoktur.

İslamda kurban Allah´a yaklaşmak demektir. Konuya „Onların ne etleri ne de kanları Allah´a ulaşır fakat ona sadece sizin takvanız ulaşır[3] anlayışından hareketle yaklaştığımızda kurbanın ne için kesildiği apaçık ortaya çıkmış olmaktadır. Samimiyet ve teslimiyetin sembolü olarak, Allah´a kulluk görevinde fedakarlıktan kaçmamak, diğeri de yukarıda da işaret ettiğimiz gibi bir nebze de olsa ihtiyaç sahiplerini hatırlamak ve onları sevindirmek. Onların da sevgisini kazanmak ve onurlarını kırmadan ikram etmek. Kısaca paylaşmak. Bu anlamda bireysel ve toplumsal duyarlılığımızı artırmak.

Mesele böyle anlaşılması gerekirken, İslam inancının önemli bir ibadeti olan kurban kesme işini gösterişe ve hayvanlara işkenceye dönüştürmemeye dikkat etmelidir.

Bugün modern toplumlarda canlı kurban sunma mecburiyetini izah etmek belki zor olacak ama, neticede kurban bayramı günleri dışında da hayvan kesim işlemi devam edecektir.

Dinen zengin,[4] yolcu olmayan, hür, akıllı, baliğ (ergenlik çağına girmiş) bir Müslüman için kurban vacip bir ibadettir. Müslümanı Allah´a yaklaştıran bir çeşit şükürdür.

Kurban, koyun, keçi, sığır, manda ve deve´den[5] olur. Kesilecek bu hayvanların sağlıklı olmalarına ve yaşlarının yeterliliğine dikkat etmelidir. İslam´a göre bu hayvanların dışında hiçbir hayvandan kurban olmaz. Kurbanın bedeli de fakirlere bağışlanmaz, mutlaka kan akıtılması gerekir. Dini konularda felsefi sistem üzerinde tartışılır gibi tartışılmaz. Felsefede akıl en önemli enstrümandır, din de ise akılla birlikte vahyi de hesaba katmak zorundasınız. Dolayısıyla, dînî hükümler (emir ve yasaklar) hakkında keyfi ve subjektif istekler ileri sürülerek bu noktada değişim talep edilemez.

Kurbanlık hayvanlara iyi muamele etmeli, eziyet etmemeli ve dahası kurbanları ehline ve uygun yerlerde kestirmelidir. Temizliğe dikkat etmelidir. Kurban kesme esnasında ise; „Bismillahi Allahu Ekber“[6] demeyi, kestikten sonra kurbanın kanınını iyice akıtmayı ve murdar iliğini kesmeyi de unutmamak gerekmektedir. Mümkünse (mecburi olmamakla birlikte) kurban kesildikten sonra iki rekat şükür namazı kılarak kendi kurbanının ve tüm müslümanların kurbanlarının kabulu için dua etmelidir. 

Şu hususu da işaret edelim ki, kurban kesme işini vekalet yoluyla da yerine getirebiliriz. Kesilen kurbanın etini; fakirlere[7], kendi ev halkına ve misafirlere ikram etmek üzere üç parçaya ayırabiliriz. Aslında bu şekilde yapmak sünnettir. 

Bazı insanların uzman olmadıkları konularda kamuoyuna bilgi verme eğilimine girmelerine üzülüyorum. Hele hele dini konularda ... bu durum genelde bizim toplumumuza özgü bir davranış şeklidir demekten kendimi alamıyorum. Bilmem yanılıyor muyum? Aslında her ilim/bilim dalında olduğu gibi İslamda da metodoloji/usûl ilmi vardır. Bu dalda eğitim almadan yorumlara girişmek, hatta hüküm vermek doğru bir davranış değildir demek istiyorum. Özellikle de günlük sorunlarımızı çözmek için başvurduğumuz fıkıh ilmi ve usûlünü bilmenin gereğini belirtmekle yetinelim.


„1. BAK, Biz sana bol nimet verdik: 2. o halde [yalnız] Rabbine ibadet et ve [yalnız O´nun adına] kurban kes.“[8]

Kurbanlarınız Kabul, Kurban Bayramınız Kutlu Olsun!

Yazarın diğer yazıları:

Aile ve toplumsal işlevi
Olgun Insan
Ramazan ayının düşündürdükleri