Üç Aylar ve Zamanın Kutsallığı 

Halk arasında veya halk islamlığında üç aylar (Recep Şaban ve Ramazan) olarak bilinen ve insanı/müslümanı manevi bir iklimle kucaklaştıran kutlu zaman dilimi, 8 Eylül Pazar günü başlamış bulunmaktadır. Regaib, Mirac, Berat, Kadir Gecesi, Arefe Günü ve Ramazan Bayramı gibi Mübarek gün ve geceler / kandiller geçidi bu üç ayda bulunmaktadır. İslam literatüründe „Üç Aylar“ kavramı bulunmamakla birlikte bu kavram, islam dünyasında yaygın olarak kullanılmakta ve bilhassa da Türk dünyasının dini hayatında bu aylara oldukça önem atfedilmektedir.

İslam dini bağlamında üç aylar vb. kavramlara yüklenen anlamlar, inanan insana kendini bilme ve gereğini yapma noktasında motivasyon sağlayabilir. Mübarek olarak nitelenen böylesi zaman dilimleri rutinleşen bireysel ve toplumsal hayatımıza pozitif anlamda yeni bir heyecan, canlılık ve ivme kazandırabilir. Burada zamanın bir bölümünü mübarek olarak nitelerken geri kalanının mübarek olmadığı anlaşılmamalıdır. Zamanın her anı insan için önemli ve kıymetlidir.

Bu yazımızda, islamda böyle bir kavramın olup olmamasını ele almak niyetinde değiliz. Asıl vurgulamak istediğimiz nokta şudur; genel anlamda zamanın kıymet ve öneminin insan/müslüman tarafından gerçekten anlaşılıp anlaşılmaması meselesidir.

Allah Teala, insanın varoluşundan başlayarak dünya tarihi boyunca ona çok büyük imkan ve firsatlar vermiştir. Ki bu imkanlardan birisi de şüphesiz zamandır. Yine zaman, varlıklar ve özellikle de insanoğlu için çok önemli bir nimettir. Ancak ne gariptir ki bizzat zamanın içinde olan ruh ve bedenden müteşekkil insan, varoluş sürecinden itibaren zaman zaman bedensel ihtiyaçlarını ön plana çıkararak ruhun ihtiyaçlarını gözardı etmiştir.

Gerek geçmişte ve gerekse günümüzde hemen hemen yeryüzündeki bütün dinlerde zamana, bazı gün ve aylara kutsallık izafe edilmiştir. İbrahimi dinlerde, yani yahudilik, hristiyanlik ve islamda  da mübarek gün ve geceler vardır.  Mesela Cuma gününün müslümanlar, Cumartesi yahudiler ve Pazar gününün de hıristiyanlar için mübarek olduğu bilinmektedir.

Din, bir öge olarak sosyal ilişkiler üzerinde etkilidir. Betimleyici bir bilim dalı olan sosyolojide kutsal önemli bir kavramdır ve tabii ki kutsal´ın tezahürleri bir yönüyle toplumsaldır. Söz gelimi üç aylar içerisinde ortaya konulan tutum ve davranışlar ve bunların bireysel ve toplumsal yansımaları pozitif istikamette ortaya önemli göstergeler çıkarabilir. Bireysel anlamda bu aylarda dua ve ibadetlerdeki artış, kişinin iç dünyasında –subjektif de olsa- deruni bir değişim gerçekleştirebilir. Aynı şekilde bu aylarda gerek vahiy bağlamında ve gerekse akl-i selimin veya kollektif aklın doğrularına uygun hareket etmek toplumda önemli güzelliklerin ortaya çıkmasını sağlayabilir. Bu durum gerçekleştiğinde üç ayların gerçek ruhu kavranmış olacaktır. 

Zaman hakikaten kutsal mıdır? Öyle ki zaman, normatif ilahiyat/teoloji literatüründe de bizzat Tanrı tarafından kutsanmıştır. İslam´ın kutsal kitabı Kur´an-ı Kerim bu konuya 103. surede şöyle işaret eder: „Zamanın bütün bölümlerine yemin olsun ...„ Zaman, üzerine yemin edilecek kadar önemlidir; çünkü, ömürden geçen her an, gün, ay ve yıl ve kısaca hayatın her anı kıymetlidir.

O halde zamanın bütününe karşı duyarlı olmak durumundayız, aksi takdirde zamana karşı kayıtsızlığımız bizi gaflete, tembellik ve uyuşukluğa, en önemlisi de yaratılış gayemizden uzaklaşmaya götürebilir. Bu günlerde dini inanç ve pratiklere bağlılığımızı artırmalıyız

Bu noktada üç aylar vesile bilinerek, hayatımızın safhaları gözden geçirilmeli, başka bir deyişle nefis ve vicdan muhasebesi / otokritik yapmalı, sayısız nimetlere karşılık olarak şükür görevimiz hatırlanmalı, ruh ve bedenin ihtiyaçları birbirine yaklaştırılmalı, gönüller ise ibadet ve dualarla tatmin edilmeli, kalpler olgunlaştırılmalıdır, „...çünkü bilin ki, kalpler gerçekten de Allah´ı anarak huzura erişir.“[1]

Zaman akıp gider ve geçen zaman bir daha yakalanamaz. O halde zaman kıymetlidir ve kıymetini bilerek yaşamak insan için en önemli kazançtır. Üç aylar da bunu hatırlamamıza vesile olan en güzel zaman dilimidir. Bu fırsatı değerlendirmek insanın elindedir. İslam´a göre kişi, zamanı nerede ve nasıl geçirdiğinden sorumlu tutulacaktır.

Bu mübarek gün, gece ve ayların birey ve toplum yaşantısında etkisi mutlaka görülmeli, büyüklerin gönülleri alınmalı, eş ve dostlarımızın hatırları sorulmalı, kimsesizler aranmalı, insanlara ikram edilmeli, yetimler gözetilmeli, yardıma muhtaç kimselere yardım edimelidir. Özellikle de içinde yaşadığımız çok kültürlü toplumlarda, bu mübarek iklimi evimizde eş ve çocuklarımızla birlikte hissetmeliyiz. Aramızdaki olası kırgınlıklar ve dargınlıklar son bulmalı, hoşgörü ve bağışlayıcılığımız ön plana çıkarılmalıdır. Ve dahası ahlaklı olmaya ve düşünmeye/tefekküre[2] önem verilmelidir.

Yazımızı Hz. Muhammed´in şu veciz duayısla noktalamak istiyoruz:

„Ey Allah´ım, Recep ve Şabanı bize mübarek kıl, bizi Ramazana yetiştir.“[3]

*            *            *                                                İsmail Altıntaş

Yazarın diğer yazıları:

Üç Aylar ve Zamanın Kutsallığı
Kurban; Aşkın Varlığa Yaklaşmak
Milli ve Manevi Değerler
Aile ve toplumsal işlevi
Olgun Insan
Ramazan ayının düşündürdükleri