Global Düşünebilmek, İnanabilmek ve Yaşayabilmek


“Egemenlik tarihinin en önemli değişiminlerinden birine şahitlik yapıyoruz. Sessizce gelen, postdevrimci ve devlet tarafından yönlendirlen millî ve milletlerarası sistemlerin güç ayarının ve güç kurallarının aşamalı dönüşümü (transformasyon) olarak globallaşma deşifre edilmelidir.” diyen Ulrich Beck; Birinci Moderleşme döneminde öncelikli olarak birbirlerine karşı askerî güç rekabeti içinde olan ulus devletler, İkinci Modernleşme’de öncelikle iktisadî dünya devletleri olarak karşılıklı rekabeti sürdüreceklerdir, şeklinde bir tesbitte bulunuyor. Daha sonra Beck; “Gücün anahtarı bundan böyle askerî kuvvet değil, sözkonusu devletin dünya pazarındaki konumudur” diyerek yukarıdaki şifreyi kendisi çözmüş oluyor. (Ulrich Beck, Macht und Gegenmacht im globalen Zeitalter, s. 96-99)

Kimlerin başlattığı belli olmayan, gittiği yeri bazen (eğer beğenirse) abad, terkettiği yeri de harab eden milletlerarası sermaye, her an kaçmaya hazır ürkek tavşan gibidir.  Dünyanın ileri sanayi ülkeleri bile asırlık (millî) sanayi kuruluşlarının anavatını terketmesine engel olamıyorlar. Alman Sosyolog, Prof. Ulrich Beck’in de dediği gibi, askerî güçten daha tesirli olmaya başlayan global sermayeyi ülkelerine çekmek için hükümetler birbiriyle kıyasıya yarış hâlindeler. Konar göçer, vatansız, milletlerarası sermaye, dünyayı istediği yöne çekip çeviriyor. Batı düşünürü, bu girdaptan nasıl kurtulacağını düşünürken, bizim gibi “gelişmekte olan” veya “azgelişmiş”lik kabuğunu kırma mücadelesi veren ülkelerin aydınları da, eski alışkanlıklarını devam ettirirek, dünyayı bir çıkmaza sürükleyen Batı’nın kendisinden kurtuluş reçeteleri bekliyorlar. Prof. U. Beck, daha 1980’li yılların ortasında sanayileşmenin beraberinde getirdiği tehlikelere dikkat çekmek için “Risikogesellschaft (Risk Toplumu)” adını taşıyan kitabı yazmıştı.

Çağımızın en meşhur ilim adamlarından Alain Touran’a kulak astığımızda, vahametin boyutlarını daha iyi anlayabiliyoruz. Fransız Sosyolg, eskiden herşeyin üstünde olan birşey vardı, o artadan kalktı diyor ve devamında, toplumun bütün mutlak değerleinin ortadan kalktığını söylüyor. Bugünün Avrupa’sında hiçbirşey yapılmadığını, fikrî faaliyetlerin sadece ekonomik düzeye indirgendiğinden şikayetçi olan Touren, tam bir boşluk içindeyiz diyor ve ilâve ediyor: “Şu an Batı’nın modelleri zayıflıyor, parçalanıyor ve karşı modellerin ortaya çıktığı da söylenemez. Benim düşündüğüm ve umut ettiğim, bir sistem ve aktörler yaratma yeteneğine sahip evrenselci yapı daha ziyade Batılı olmayan ama bugünkü yönelimlerden kopan ülkelerden gelecek. (Haberturk.com/Röportaj; Küşad Oğuz)”

Biri Alman, diğeri Fransız iki önemli soosyoloğun globalist dünya hakkında söylediklerini alt alta sıraladığımızda, ekonomi merkezli Batılı düşünce sisteminin acziyeti (çaresizliği) gözönüne serilmiş olur. Güçler dengesinin el değiştirmesinin gündemde olduğu dünyamızda, özellikle son 10-15 yıl dikkate alındığında, Batı dünyasının her yıl bir öncekine kıyasla daha fazla prestij ve güç kaybına uğradığı görülecektir. İşte böylesi bir zaman ve ortamda global (evrensel) düşünebilmek, inanabilmek ve yaşayabilmek için İslâm’ı entelektüel düzeyde anlamak gerek. Belli bir zaman dilimine, coğrafyaya, ırka veya kültüre ait olmadığı gibi bağımlı da olmayan İslâm, kendisine gönül veren, anlamak için kafa yoranları yarı yolda bırakmaz; ona çağlar, kıtalar ve ırklar ötesi ufuklar açar, yollar gösterir.

Global düşünebilmek

Global düşünebilmeği; kâinatı kucaklayan, kuşatan ve yaşadığımız yeryüzünü kuşbakışı görebilen bir seviye ve zaviye olarak telâkki ediyorum. Ne geçerliliğini yitirmiş, Marksist litaretürdeki “enternasyonlist” manâda, ne de daha çok kâr etmek uğruna dünyayı ahtapotun kolları gibi saran, vatansız, milliyetsiz ve imansız vahşi kapitalizmin globalistliği manâsında yaşadığımız dünyaya bakıyoruz. İdeolojik naslarla çerçevesi çizilen, “eşit insan” veya “insan hak ve hürriyeti” gibi kavramların ülkeye, milliyete ve dine göre nasıl anlam kaymasına uğrayabildiğini, içinin boşaltıldığını, hedefinden saptırıldığını, bilhassa hükümran olan Batı’nın dışında tutulan ülkelere mensup insanlar iyi bilirler. Global düşünebilmek; dünyayı kendi çıkarları doğrultusunda kontrolü altına almak, elindeki askerî ve iktisadî gücüyle mutlak hâkimiyeti hedef edinmek olmamalıdır.

Bütün ırkî, irfanî ve dinî renkleri ve farklarıyla birlikte dünyayı önce kabullenmek, bilâhare kucaklayabilmek için insanı;

1. Yaratılışta kardeş,
2. İnanışta kardeş

görebilen düşünceye (Hz. Ali) sahip olmak gerekir. Bunun için Mevlana Celalattin Rumi’nin pergel benzetmesi olarak bilinen;

1. Bir ayağınız kendi değerleriniz üzerinde sabit,
2. Diğer ayağınız dünyayı içine alan daireyi (halka) çizer.