İnandığınız gibi misiniz, yoksa Yaşadığınız gibi mi?

“Yazana zahmet vermeyen yazı, okuyana da zevk vermez” (S. Johnson)

Adı ve menşei ne olursa olsun; şayet sistem, ideoloji, düzen, nizam veya dünya görüşü denilen kurallar, kaideler, kanunlar ve kriterler manzumesinden oluşan şey, insanın refah ve mutluluğuna hizmet ve hitap etmiyorsa, gerekirse atılmaya, unutulmaya, değilse yenilenmeğe veya değiştirilmeye muhtaçtır.

Kaldırımda yürüyen, durakta bekleyenlere, otobüs veya trendekilere, velhasılı çevrenizde, yanıbaşınızdaki insanların yüz hatlarına, davranış biçimlerine dikkatlice bakın... Cinayet, kavga, boşanma ve bilimum husumetliklerin altında yatan, kışkırtan sebepleri irdelemeğe, öğrenmeğe, anlamaya çalışın... Alkol, uyuşturucu ve benzeri bağımlılıkları doğuran eğilimleri, teşvik eden ortamları, müptelası olan sosyal tabakaları gözönüne getirmeğe gayret edin... Ve bir de, çevrenizdeki hısım-akrabanın, eş-dostun, konum-komşunun mutlu olmaya, saygı duymaya, itibar etmeğe veya itibar edilmeğe layık gördüğü kıstasları, değerleri zihninizde sıralayın... Bütün bunları bir yerde topladıktan sonra, sözkonusu toplum kendisini ifade ederken seçtiği değer yargılarını ölçü olarak alın ve şu soruyu sorun: Bu toplum gerçekten inandığı gibi midir, yoksa yaşadığı gibi mi?

Samimî, vicdanî ve de son derece mahremî (size özel) bir değerlendirmede, yakın çevrenizin sizinle ve sizin yakın çevrenizdekilerle olan birebir münasebetlerinizde öne çıkan kıstasların belli bir bölümünün gerek sizin, gerekse yakınınızdakilerin imanî değerleriyle ters düştüğünü, çakıştığını göreceksiniz. Başka bir ifadeyle; hayat felsefenizle yaşadığınız hayat son derece çelişkilidir. Bu durum ancak kişinin kendisine ayna tutması, yani yüzleşmesiyle görülebilir.

Birçoğumuz hep kıt kanaat geçindiğimiz, mütevazi hayat şartlarındaki dostlukların hasretini çekeriz. Modernleştikçe, tüketimimiz arttıkça ve refah seviyemiz yükseldikçe bu uğurda heba olan değerlerimizi, feda edilen dostluklarımızı da hoyratça tüketiyoruz. Ürünün, eşyanın habire tüketilmesini körükleyen, teşvik eden serbest iktisadî sistem, tüketilenlerin yerine hemen yenilerini üretir, fakat heba olan, feda edilen ulvî değerleri tekrar geriye getiremez. Batı toplumlarının ahvalini iyi okuyabilmiş düşünürlerden birisi olan Erich Fromm’un; “Modern insanın karakteri sadece ekonomik piyasa tarafından belirlenmektedir” iddiası, artık bizim gibi Batı’nın çömezi melez toplumlar için de, geçerlilik kazanmaya başladı. Kendimizi neye ve kime göre şekillendiriyoruz; umumî temayüle yani genel gidişata, konjonktüre veya “piyasa” kurallarına göre mi, yoksa kendi değerlerimize göre mi?..

Kültürel kodları veya inancına göre hayatını tanzim etmek, kişinin nefsine zor geldiğinden veya dünyevî birtakım beklentilerine engel teşkil ettiğinden, “ne yapalım, şartlar böyle gerektirir” türünden bir savunmayı yeğler. En azından doğrularının belli bir kısmını kendi şahsında uygulamak, hayata geçirmek varken, kabahatı sisteme, genel gidişata veya topluma yüklemek; ya acziyetin ya da teslimiyetin ifadesidir. Meselâ, “Rüşvet vermek benim kitabımda yazmaz ama işim olması için vermek mecburiyetindeyim” diyenlerin samimiyeti kadar “kitap”ı da sorgulanmalıdır: Sen inandıklarının kitabından mısın, yoksa yaşadıklarınınkinden mi?

İddiası, gayesi, ideali, davası, inancı, ülküsü, insana ve insanlığa dair kaygısı, mesuliyeti olanlaradır sözüm: Aldığınız öğüte, dinlediğiniz nasihata, görüp-götürdüğünüze, okuduğunuz ve öğrendiğinize göre misiniz siz? Veya; verdiğiniz öğüte, yaptığınız nasihata, öğrettikleriniz ve söylediklerinize, yazıdıklarınıza kendiniz de inanıyor musunuz?... İnandığınızı kabul edelim: Peki inandıklarınızla amel ediyor musunuz? Kendisini kalabalıklardan farklı gören adam; onlardan farkın nedir?

Kişiyi kalabalıklardan farklı kılan özellik, söylemlerinde değil, eylemlerindedir. Ebu Zer gibi konuşmak yetmez!... Ebu Zer gibi yaşmak gerek! “Gelgör ki, dün olduğu gibi bugünün Karunları, Ebu Zer’in mirasına sahip çıktılar. Muhtaçlar içine girdiklerinde, temiz, mümin, yürekleri hak ve adalet için çarpan gençler arasına karıştıklarında, Ebu Zer’den de Ebu Zer’ci kesildiler. (...) Açlar bile açlığını unuttu. Yoksullar bile yoksullukları dolayısıyla en ayrıcalıklı insanlar olduklarına inanır oldu.

Ama bütün bu sözler sahteydi. Çünkü bu yaman vaizler, Ebu Zer gibi yaşamıyor, Şam aristokratları gibi hayat sürüyordu. Belki az bir parça infak ediyor, hayır yapıyorlardı, ama özel malikanelerinde ısıtma tesisatı döşemenin altındaydı, tavandan sarkan avizeler kristaldi. Halıları ipektendi, evlerinin dekorasyonuna harcadıkları para asgari ücretle çalışan 60 işçinin bir yıllık kazancına bedeldi.” (Ali Bulaç, İnsanın Özgürlük Arayışı, s. 122)

Yazarın “Şam Aristokratları” dediği güruhun başında Şam Valisi Muaviye vardı. Vali de müslümandı, Ebu Zer de.. Birisi inandığı gibi yaşıyordu, diğeri ise yaşadığı gibi inanıyordu.


 YAZARIN DİĞER YAZILARI:

İnandığınız gibi misiniz, yoksa Yaşadığınız gibi mi?
Global Düşünebilmek, İnanabilmek ve Yaşayabilmek (3)
Global Düşünebilmek, İnanabilmek ve Yaşayabilmek (2)
Dostlar veya Muhsin Ceylan
Global Düşünebilmek, İnanabilmek ve Yaşayabilmek