Kalabalıkların Yalnızlığı
                                                                           
 

          “Durun kalabalıklar, bu cadde çıkmaz sokak!
           Haykırsam, kollarımı makas gibi açarak:
           Durun, durun, bir dünya iniyor tepemizden
           Çatırdılar geliyor karanlık kubbemizden”
                                             (N.F. Kısakürek)

Amerikalı Psikolog, Prof. Dr. Robert Levine’nin yaptığı araştırmalara göre; ağırlıklı olarak “hızlı” yaşayan, geleceğiyle ilgili birbiri ardına plan-proğram yapan ve buna kafa yoran ferdin, yaşadığı ana ayıracak pek zamanı olmazmış. Aynı istikamette, Prof. Levine değişik ülkelerde ve farklı kültürlere mensup toplumlarda yaptığı araştırmalarda, bir şehirde insanlardaki genel yardımlaşma duygusunun, o şehirdeki sosyal hayatın hız kazanmasıyla düştüğü sonucuna varmıştır. (*)

Sanayileşmeye paralel şehirleşme hayatı, değişik ülkeler ve kültürlerde farklılıklar arz etse de, insanlar üzerinde doğurduğu sosyal ve psikolojik sonuçlar itibariyle birbirinden çok da uzak değiller. Nitekim yukarıda adı geçen araştırmada, New York’taki insanın Mexico City’dekinden daha hızlı yürüdüğü, konuştuğu ve yediği tesbit edilmiştir. Ankara ve İstanbul gibi büyük şehirlerde yaşayanların, taşradakilerden daha fazla zaman fukarasıdırlar. Yine bu şehirlerimizdekileri bir Paris veya Berlin gibi Avrupalı metropollerde yaşayanlarla kıyasladığımızda, Türkiye’deki şehirlinin Avrupalıya nazaran daha düşük süratte bir hayat akışı içinde olduğu ortaya çıkar. Bu da, Meksika ve A.B.D. örneğinde olduğu gibi, farklı ülke veya kültürden kaynaklanan bir durum olsa gerek...

Poğramlanmış bir hayata adapte olabilmek için nerdeyse saniyeleri kovalayan çağdaş insan, yanıbaşında olup-bitenden, bazen de ölüp-yitenden haberi bile olmuyor veya dönüp bakacak kadar zamanı yoktur. Sanki sadece rekabetten müteşekkil bir hayat ve rakiplerden oluşan bir dünyada kendini zanneden ve hayatı da böyle algılayan insanın, hemcinsleriyle birşeyleri paylaşması, onlarla yardımlaşması ve bütünleşmesi zordur. Rakiplerle kuşatılmış bir hayat anlayışı için ölesiye rekabet artık kaçınılmazdır... Günümüz itibariyle ticarette, siyasette ve ilim sahasındaki geçerli, kabul gören rekabet anlayışı, kariyer uğruna çiğnenen dostluklar, ezilen gururlar, feda edilen sevgiler, hiçbir insanî değerle örtüşmesi mümkün değildir.

Ömür boyu bir yastıkta kocamak, acı ve tatlı günlerde hep beraber olmak için birbirlerine söz veren, sadakat yemini içen eşler bile dışarıdaki rakiplere karşı teyakkuz halindedirler. Bu yörüngeye giren herkes sadece kendisi için vardır. Geçerli slogan: Altta kalanın canı çıksın! Kazanmak için batırmak, yükselmek için ezmek; yerine göre yazılmamış bir kural, yerine göre de geçerli bir metottur. Belki de insanı en çok ürküten şey; bu çağdaş hayatın, kitleler halinde çağdışı algılama biçimine dönüşmesi ve en normal insanlar tarafından bile artık gayet “normal” telakki edilmesidir.

Giderek daralan dost çevresi, azalan komşuluklar, bayramdan bayrama “sms”ler yoluyla hâl-hatır sormalar, giderek azalan fedakârlık ve sorumluluklar neticesinde artan boşanmalar, sorumluluktan kaçınmalar, insanı giderek yalnızlık girdabına sürüklüyor. Batı tipi modern toplumlarda zuhur eden yalnızlık, insan sağlığını tehdit eden hastalıklara ortam hazırlayan, davetiye çıkaran bir içtimaî fenomen olarak ilim adamlarını kara kara düşündürmektedir. Yukarıda adını verdiğimiz psikoloji dergisinde neşredilen bir başka araştırma sonuçlarına göre, Almanya’da “Lotto” oynayan her dört kişiden biri, dahil olduğu oyun grubuyla şansını denemektedir. Para kazanmaktan ziyade, kalabalıklar içinde yalnızlaşan insanda bir gruba dahil olmak duygusu daha ağır basmaktadır. Bir ‘lotto oynayanlar grubu’ olarak birliktelik, insanlar arasındaki sosyal münasebetleri ve ortak paylaşım duygusunu pekiştiriyor.  Bir başka araştırma ise, “mutluluk eşittir aile” diyor. Çünkü toplumdaki ilk birlikteliğin temeli ailede atılır ve birlik-beraberlik, paylaşım ve dayanışma ruhu önce ailede verilir.

En güzel dualarımızdan birisi olan; “Allah birlik ve beraberliğimizi daim kılsın”dır ama yalnızlığı birliğe tercih eden fertler veya bölünmeğe çanak tutan toplumlar da, kendi kendilerini cezalandırmış oluyorlar. Yine Amerika Birleşik Devletleri’nde mutlulukla ilgili yapılan bir araştırmada, deneye tabi tutulan şahıslara bir miktar para veriliyor ve nereye, ne için harcayacakları serbest bırakılıyor.  Daha sonra bu gruba mutluluk testi yapılırken, en çok mutlu olanlar veya kendini öyle hissedenler, harcamak için verilen paralardan ihtiyaç sahiplerine yardımda bulunanlar olduğu tesbit ediliyor. Araştırmayı yürüten akademisyen Elisabeth Dunn, bunun üzerine yetkililerden; “millî refahın, tabana daha fazla yayılarak ulusal mutluluklara vesile olması için” yeni bir vergi politikası talep ediyor (a.g.e).

Bu durum bize; terkedilen “Vakıflar Medeniyeti”ni, ‘sadaka taşları’yla bir benzeri olmayan Türk-İslâm Medeniyetini hatırlatıyor.  ‘Alan el veren elden üstündür’ derken, ‘sağ elin verdiğini sol el bilmesin’ düsturunun geçerli olduğu medeniyetimizi hatırlatıyor. Ve

 Zekât’la taçlanmış İslâm Medeniyetinin, refahı ve mutluluğu tavandan tabana yaymış olmasını hatırlatıyor. Bu araştırma bize; yoksulları, yetimleri, sahipsizleri bir zamanlar nasıl sahiplendiğimizi, kucakladığımızı ve yalnız bırakmadığımızı hatırlatıyor. Elizabeth Dunn, şayet bizim kültür coğrafyamızda yetişmiş ve bu araştırmayı da bizim ülkemizde yapmış olsaydı; “Durun kalabalıklar, bu cadde çıkmaz sokak!” diye haykırır, bizi ikaz eder ve kendi mukaddeslerine sırt çevirenlerden ve onları tüketenlerden karşılık görmeyince; “Ne yaptık, ne yaptılar mukaddes emaneti?” sorusunu zihinlere havale ederdi.

Biz işte böylesi bir zamanda, kaldırımların kaldıramadığı kadar, sokakların taşıyamadığı kadar kalabalıkların içinde ben, sen ve o olarak yalnızız. Kendimizi kandırmayalım; ötekiler, onlar gibi bizler de “biz” olarak yalnızız! O kadar yalnızız ki, ‘biz bize’ olduğumuz anlarda bile yine yalnızız...

Bu yalnızlığı yazmaya devam edeceğiz.

(*) : Psychologie Heute, Januar 2009


 YAZARIN DİĞER YAZILARI:

Kalabalıkların Yalnızlığı
Hangi İnsanın Hakları?
Medeniyetin Utanç Tablosu
Dinine Değil Dindarlığına İtirazım Var (2)
Dinine Değil Dindarlığına İtirazım Var
Ana!
Batı’nın Şarklısı veya Şark’ın Batılısı
Ahlâkî Kodlarımız
“Globallaşmanın Pezevenkleri”
Modernizmle Gelen Devrimler (3)
Modernizmle Gelen Devrimler (2)
Modernizmle Gelen Devrimler
Derdimiz de var dermanımız da...
“Allahsız Komünizm” ile “Allahlı Kapitalizm” Arasında
“Türkiye sadece Türklerin değil”