Toplumun Kemâle Ermesi

    Galiba 1969/70 öğretim yılı idi ve ben lise ikinci sınıf öğrencisiydim. Babam Almanya’dan izine geldiğinde bana bir pantolonluk kumaş getirmişti. Kiremit rengine benzer ve biraz da kalınca bir kumaştı. Her sene takım ellbise diktirdiğim terzime götürdüm. Adam, benim Almanya’dan gelmiş pantolonluk kumaşıma; “Bu ne biçim kumaş, pencere perdesine benziyor” deyince, doğrusu moralim bozulmuş, biraz da her zaman giyimine özen gösteren benim gururuma dokunmuştu. “Nasıl olur, bu kumaş Almanya’dan geldi” dedim. Uzatmayalım; ben o kumaştan dikilen pantolonu çok sevdiğimden dolayı değil, sırf onun kumaşı Almanya’dan geldiği için giydim.

Normal şartlarda şehirdeki manifaturacının raflarından öylesi bir kumaşı asla indirtmezdim ama gel gör ki sözkonusu Almanya olunca akan sular duruyordu...  O yıllarda bize anlatılan bir Almanya vardı ki, oradan ne gelse kaliteli ve güzel olmalıydı. Doğrusu şu Alman kumaşına dudak büken terzime de ben o zaman dudak bükmüştüm.

Kavurucu sıcak yaz günlerinde seyyar satıcıların sattıkları buzlu suyu ya da yerli malı gazozu içmeye alışmış ben, yine liseli yıllarımda küçük bir Anadolu şehrinin meşhur pastanelerinden birinin önündeki masalarda zengin çocuklarının ince uzun şişelerden kahverengimsi bir içeceği kafalarına diktiklerini görüyordum. Sonraları öğrendimki bu Avrupa’lar, Amerika’lardan gelen içeceğin adı, kola imiş. Aradan hayli zaman geçti, kola denilen meşrubatın müşterileri gün geçtikçe artmaya başladı. Merak sardık; biz de günün birinde  fiyakalı şişedeki bu Avrupa malından içme cesaretini gösterdik. Daha ilk yudumda, kelimenin tam manâsıyla, burnumdan geldi. Ağzım yandı, gözlerim sulandı; içtiğime pişman oldum.

Kendi damak zevkimize ve beslenme kültürümüze uygun ayranımız, seyyar satıcılarımızın sırtındaki kocaman ve bir o kadar da sanat eseri olan güzelim ibriklerden bardağa ahenkle akıtılan yerli malı şerbetimiz, limonatamız varken, zoraki alışmaya çalıştığımız bu ‘kola’daki sır; hayranı olduğumuz Batı’dan gelmiş olmasından başka birşey olamazdı. Kendimizi ve kendimizle ilgili ne varsa önyargılı sorguluyor ve neticede beğenmiyorduk fakat Batı’yı ve Batı menşeli herşeyi şeksiz şüphesiz onaylıyorduk.

O yıllarda okullarda, “Yerli malı Türk’ün malı/ Her Türk bunu kullanmalı”yı öğreniyorduk. Sağcısı ve solcusuyla gençliğin ortak sloganlarından birisi olan, “Kahrolsun Amerika”yı haykırırken, yine o yıllarda yurda kaçak olarak giren U.S.A patentli meşhur sigaraların bazen gizli bazen âlenen nasıl rağbet gördüğünü özellikle benim kuşağım iyi bilir.

Bu liste sayfalar dolusu uzar gider. Sadece, “Dünyada sömürenlerin çarkını sömürülenler çeviriyor.” gibi güzel bir sözü biryerlerde okuyunca aklıma kendi yaşadıklarımdan yukarıya aktardığım bazı hatıralarım geldi. Hem sömürüye başkaldıracak hem de sömürenin çarkını çevirmeye devam edeceksiniz... Böylesi çelişkiler yumağına dönüşmüş gündelik hayatımızı ve bir o kadar da çetrefilleşmiş fikir dünyamızı bunca gayretlere rağmen tezatlardan arındırmayı beceremedik. İpin ucunu kaçırmıştık bir kere ve bütün mesele, kaybettiğimizi tekrar bulmak veya ipin ucunu yeniden yakalamakla çözülecekti.

Soğuk Savaş döneminde NATO üyesi konumunda bir ülkeydik ama Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği ile de komşuyduk. Ülke olarak bir tarafdan tam da topun ağzındaydık. Taze sütten başkasını bilmeyen bir köylü çocuğu olarak ilkokulda iğrenç bir kokusu ve acaip bir tadı olan süttozunu içtiğimde Amerika’nın da böylece adını duymuş oldum. Öğretmenlerimizden bunun, dostumuz olan Amerika Birleşik Devletleri’nin bize yardımı olduğunu duymuştuk. Büyüklerimiz de bize o günden itibaren süttozu veren Amerika’yı dost, ideoloji vermeye çalışan Rusya’yı ise düşman olarak bellettiler.

1989’un sonlarına doğru Berlin Duvarı’nın yıkılması ve eski Varşova Paktı’nın dağılmasının neticesi olarak Batı’nın karşısındaki tehdit de ortadan kalkmış oldu. Dostumuz, müttefikimiz olarak bildiğimiz Batı bu sefer silahları bize çevirdi ve bizi yani İslâm’ı yeni düşmanı olarak ilân etti. Ve böylece bizim aptallığımız da ortaya çıkmış oldu... Süttozuyla başlayıp ‘cola’ ile perçinleştiğini zannettiğimiz dostlukla, adeta ensemizde boza pişirilen düşmanlık arasında ciddi manâda fark gözettiğimizden dolayı iyot gibi açığa çıkan bir aptallık!

Galiba bendeniz meramımı tam anlatamadım. Alaeddin Abizi (Ölüm tarihi, 1485/Horasan); “Ağzına helva veren kimse ile ensene tokat atan arasında fark gözettiğin müddetçe kemâle ermiş sayılmazsın” diyerek beş asır sonraki bizim (aptal) hâlimizi en veciz şekilde anlatıyor.

Müthiş bir tesbit: Helva veren ile tokat atan arasında fark gözetmek veya gözetmemek! Meselâ, dün itibariyle Amerika ile Rusya arasında ciddi manâda fark gözetmemizin, ikisi arasında tercihde bulunmamızın bize getirisi ve götürüsünü bugün daha iyi anlaşılmaktadır. Ve bugün itibariyle A.B.D. ile AB arasında kıskaca alınmış Türkiye, muhataplarından birine ‘helva veren’ diğerine de ‘tokat atan’ diyerek tercihde bulunursa, dünkü musibetlerden ders çıkaramamış ‘aptal’ konumuna düşer. Şayet ‘ağzımıza helva veren’ kadar ‘ensemize tokat atan’ arasında kendi çıkarlarımız açısından fark görmezsek, o  zaman hakikatı kavramış ve  kemâle ermiş olacağız.

Daha dün Bush Amerika’sı bize sopa gösterirken, Avrupa Birliği helva uzatıyordu. Şimdi ise AB, Türkiye’ye dirsek gösterirken, Obama Amerika’sı  helva uzatmağa başladı. Galiba yine helvacıdan yana tercihde bulunacağız. Obama’nın Türkiye ziyareti yine bizim iştahlarımızı kabarttı... Ancak bu tavrımızla biz rüştünü ispat etmiş, yani kemâle ermiş bir toplum olmuş olmuyoruz. Ancak kâmil liderler ve devlet adamları sayesinde bir toplum kemâle erer.


 YAZARIN DİĞER YAZILARI:

Toplumun Kemâle Ermesi
Bu Parantez Açılmalıdır
Ebuzer: Sürgündeki Ülküdaşım